Sağlıkta performansa dayalı ek ödeme sistemi, “verilen bir sağlık hizmetinin sonucunda elde edilen çıktının, nicel ve/veya nitel olarak ölçülmesi ve bu yolla hizmet başına ödeme yapılması” yöntemidir. Bu nedenle toplumsal düzeyde verilen sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinden çok hastane hizmetlerinin değerlendirilmesinde kullanılmaktadır.

Oysa sağlık hizmetinin performansının doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için verilen hizmetin toplumsal düzeyde hedeflerinin de olması ve değerlendirilmesi gerekir. Sağlık hizmetlerinin ölçümündeki zorluklar nedeniyle performans değerlendirmelerinde çoğunlukla daha kolay ölçülebilen hizmetler, yani tedavi edici hizmetler (muayene ve ameliyatlar) ve sadece sayılar üzerinden (niteliğine bakılmaksızın) ölçülme yoluna gidilmektedir. Performansa dayalı ek ödemelerde önemli olan dağıtılacak miktardır. Hastaneler ancak gelir artışı sağlayabilirse ve borçları çok fazla değilse sağlık çalışanlarına yüksek oranlarda ek ödeme yapabilirler.

Performansa dayalı ek ödemenin sakıncaları

1. Sağlık harcamalarını artırır: Performans puanı yüksek olan uygulamaların artışı (anjiografiler, cerrahi girişimler vb) nedeniyle sağlık harcamalarında hızla artışa yol açar.

2. Koruyucu hizmetlerin önemini azaltır: Tedavi edici hizmetlerde ve tetkiklerde artışa yol açar ve bu nedenle koruyucu sağlık hizmetleri giderek değersizleşir, önemsenmez.

3. Eğitim ve araştırma çalışmaları önemsizleşir: Eğitim ve araştırma çalışmaları ölçüm zorluğu nedeniyle hakkıyla değerlendirilemez.

4. Dayanışma yerine rekabeti artırır: Rekabete dayalı uygulamalar nedeniyle çalışanlar ve birimler arasındaki dayanışma kaybolur.

5. Nitelik değil, nicelik; hasta değil puan önemlidir: Verilen hizmetlerin niteliği değil çoğunlukla niceliği dikkate alınır.

6. Maaşa yansımaz: Ödemeler sağlık çalışanlarının maaşlarına yansımaz. Bu nedenle bir sağlık çalışanı hastalanıp çalışamadığı zaman veya izine ayrıldığında ek ödeme alamaz. Emekli olduğunda ise aylığı önemli derecede azalır.

7. Her uygulama ölçülemez: Performans ölçümünde kurumun günlük birçok rutin işlemi, performans ölçütleri içine alınamaz.

8. Sevk zinciri uygulanamaz: Sevk zincirinin uygulanması, 2. ve 3. basamaktaki hasta sayısını ve dolayısıyla hastane gelirlerini negatif yönde etkileyecek olduğu için uygulanamaz.

9.Yönetici olmak veya yöneticiye yakınlık önem kazanır: Performans uygulamasında yönetici konumundakiler her zaman yüksek ödeme alır.

10.Bürokratik giderleri artırır: Performans uygulaması karmaşıklığı nedeniyle yönetsel giderleri artıran, çok sayıda form doldurma nedeniyle zaman kaybı yaratan bir uygulamadır.

Sağlık hizmetlerinde performans ölçülmesi bireyler ve kurumlar arası rekabeti özendirici bir yöntem olarak kabul edilmesi yerine, sağlık hizmetlerinin planlanması ve değerlendirilmesi aşamalarında kullanılabilecek bir araç olarak ele alınmalı; performansa dayalı, ödül niteliğindeki ödemeler “esas ödemeler” yanında küçük oranda kalmalıdır. Performans uygulaması bu haliyle sadece sağlık çalışanlarının değil, toplumun da zararınadır. Önerimiz sağlık çalışanlarının ücretlerinin performansa dayalı ek ödemelerle değil, gerçek maaş artışlarıyla, yani ek gösterge, görev, unvan, sağlık ve özel hizmet tazminatlarının artışıyla sağlanmasıdır.

18.3.2011

HALK SAĞLIĞI UZMANLARI DERNEĞİ YÖNETİM KURULU