Tuberkuloz, çoğunlukla genç yaş nüfusunu, hayatlarının en üretken olduğu dönemde etkileyen bir hastalıktır. Hastalığa bağlı ölümlerin çoğu gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir.  Her yıl dünyada yaklaşık 9 milyon insan tüberküloz hastalığına yakalanmakta, 1.7 milyon insan ölmekte ve çoklu ilaca dirençli tüberküloz olguları yayılmaktadır.

Bu yazıda, 7-13 Ocak Verem Haftası nedeniyle, tuberküloz ile ilgili bazı bilgilerin hatırlatılması amaçlanmıştır.

TÜBERKÜLOZ NEDİR?

·         Tüberküloz, veya yaygın olarak bilinen adıyla verem hastalığı, Mycobacterium tuberculosis (tuberküloz basili) adlı bir bakterinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır.

·         Tüberküloz, çok uzun zamandır bilinen bir hastalıktır. Önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına karşın, ülkemizde ve tüm dünyada sorun olmaya devam etmektedir.

·         Tüm tüberküloz olgularının %80-90’ı akciğerlerde ortaya çıkar. Ancak hastalığa yol açan bakteri böbrek, omurga ve beyin gibi başka organlara da yerleşebilir.

·         Uygun tedavi edilmeze, hastalık ölüdürücü olabilir. Tüberküloz hastalarının çoğu 15-49 yas arasındadır. Tüberküloz ölümlerinin hemen tümü, önlenebilir ölümler olup genellikle genç ve erişkinlerde görülmektedir.

NASIL BULAŞIR?

·         Hastalık en sık solunum yolu ile bulaşır. Aktif tuberküloz hastası olan bir kişi öksürdüğünde, hapşırdığında, konuşurken veya şarkı söylerken basil yüklü damlacıklar çevre havasına dağılır. Bu havayı soluyan diğer kişiler, bu mikrobu alabilirler.  

·         Kalabalık ortamda yaşama ve mikrop yayan hastanın öksürük sayısı, bulaşmanın önemli belirleyicilerindendir. Hastalığın bulaşma riski açısından ev içi temas başta gelmekte, bunu okul, işyeri ve daha az oranda da arasıra bir arada olan temaslar izlemektedir. 

TUBERKULOZ AŞAĞIDAKİ YOLLARLA BULAŞMAZ !! 

·         El sıkışmak

·         Yiyecek ve içecekleri paylaşmak 

·         Yatak çarşaflarına ve tuvaletin oturma bölgesine dokunmak

·         Diş fırçasını paylaşmak

·         Öpüşmek

KORUNMA

• BCG aşısı tüberküloz hastalığından korunmak için en önemli araçlarımızdan birisidir. Aşı bebek 2 aylıkken yapılır. Bu aşısı yapılmamış olan çocuğun nasıl aşılanacağı konusunda bir hekime danışılmalıdır.
• Tuberkuloz hastalarının erken tanısı ve etkili tedavisi de hastalığın önlenmesi açısından son derece önemlidir.

HASTALIĞIN BULGULARI NELERDİR?

Hastalığın bulguları, basilin yerleştiği organla ilgilidir. Akciğer tüberkulozunun sık görülen bulguları şunlardır:

·         3 hafta veya daha uzun süren kötü öksürük

·         göğüste ağrı

·         öksürükle kan veya balgam gelmesi

Akciğer tüberkulozunun diğer bulguları:

·         halsizlik, yorgunluk

·         kilo kaybı

·         iştahsızlık

·         ateş

·         gece terlemesi  

Tedavi

·         Tüberküloz tedavisinde en önemli faktör ilaçlardır.

·         Ancak ilacın etkili olabilmesi için tedavinin yeterli dozda ve sürede, tam olarak uygulanması şarttır. Yani tüberkülozda tedavi başarısı, hastaların ilaçları düzenli kullanmasına bağlıdır.

·         İlaçların yeterli süre alınmaması hastalığın daha sonraki yıllarda yeniden aktif hale gelmesine neden olur.

·         Tüberküloz tedavisi en az 6 ay süre ile, birkaç ilacın birlikte kullanımı ile yapılmaktadır.

Tüberküloz, geçmişte pek çok ölümlere sebep olması nedeniyle kötü bir üne sahip olmuştur. Ancak günümüzde hastalığın başarıyla tevdi edilmesi mümkündür. Hastanın ilaçlarını zamanında-uygun dozda-sürekli alması çok önemli olduğu için, bu şartların yerine getirilmesi ilkesine daynana “doğrudan gözetimli tedavi” adı verilen sistem, tedavi başarısını artırmaktadır.

Ülkemizde bu hastalık için Sağlık Bakanlığı tarafından özel bir program yürütülmektedir.  “Ulusal Sağlık 21” kapsamında, 2010 yılına kadar; tedavisi gerekli tüberküloz vakalarının (aktif tüberküloz) %70’inin tespit edilmesi, bunların %85’inin tam tedavisinin sağlanması ve nihai olarak yeni tüberküloz olgularının en az %50 azaltılması hedeflenmiştir.

KAYNAKLAR

1.      Global tuberculosis control: surveillance, planning, financing. WHO report 2005.Geneva, World Health Organisation. (WHO/HTM/TB/2005.349).

2.      Arpaz S, Keskin S, Kıter G, Sezgin N, Uçan E.S. Tüberkülozlu Çocuk Hastalarımızın Geriye Dönük Olarak Değerlendirilmesi. Toraks Dergisi, 2001;2(1):27-33.

3.      Özkara  Ş, Aktaş Z, Özkan S, Ecevit H. Türkiye’de tüberkülozun kontrolü için başvuru kitabı. Ankara T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaş Daire Başkanlığı 2003: 9-10.

4.      Kılıçaslan Z. Dünyada ve Türkiye’de tüberküloz. Ankem Dergisi 2007;21(Ek 2):76-80.

5.      Umut S, Yıldırım N. Tüberküloz In: Erk M. (Ed). Göğüs Hastalıkları (cilt 1) Kitabı. İstanbul 2001: 486-547.

6.      T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaşı Daire Başkanlığı, Tüberküloz hastalarının tanı-tedavi ve izlenmesi  Ankara, 1998.

7.      Alper D, Alataş F. Tüberkülozda Bulaşma.In: Özdemir N (ed). Tüberküloz. 1997: 33-44.

8.      Çil A, Olgun N. Akciğer tüberkülozlu hastalarda tedaviyi etkileyen faktörlerin incelenmesi. Hemşirelik Formu Dergisi, 2004; 7(3): 43-47.

9.      Frieden R.T., Sterling T.S., Munsiff S.S. et al. Tuberculosis.  The Lancet, 2003;362:887-899.

10.  Topçu A.W, Söyletir G, Doğanay M.Enfeksiyon hastalıkları ve mikrobiyoloji Ankara, Nobel Tıp Kitabevleri, 2002,ss:538-98.